საიტი მუშაობს ტესტურ რეჟიმში

საქართველოს სამეფოსათვის

საქართველოს სამეფოს ისტორია

მსოფლიო მონარქიები

მართლმადიდებლობა და მონარქია

პრესა და ანალიტიკა

ლიტერატურა და ხელოვნება

კონტაქტი ankara escort adana escort izmir escort eskisehir escort mersin escort adana escort escort ankara

საქართველოს სამეფოს ისტორია > საისტორიო ნაშრომები

თამარ მეფისა და მისი დედის „შედარება“ ღვთისმშობელთან

გია მამალაძე

ვინ იყო ქალი, რომელზეც წერდნენ, მისი მსგავსი რძალი არ ჰყოლიაო საქართველოს

ვინ იყო თამარ მეფის დედა, რომელზეც წერდნენ, მისი მსგავსი რძალი არ უნახავს საქართველოსო

ვინ იყო ქალი, რომელზეც წერდნენ მსგავსი რძალი არ ყოლიაო საქართველოს და რატომ შეადარეს ის ღვთისმშობელს

რას ნიშნავდა თამარ მეფისა და მისი დედის „შედარება“ ღვთისმშობელთან

 

მეფე გიორგი მესამეს მამამისმა, დიმიტრი პირველმა ცოლად მოუყვანა ოსთა მეფის, ხუდანის ასული ბურდუხანი. საქართველოს სამეფო ცდილობდა ტერიტორიებისა და გავლენის გაფართოებას. ამ საქმეში სჭირდებოდა ჩრდილოეთის ხალხების სამხედრო რესურსი. ქართველ მეფეებს არა ერთხელ გამოუყენებიათ ოვსთა თუ ძურძუკთა ძალები სამხრეთში. დავით აღმაშენებელმა მჭიდრო ურთიერთობები დაამყარა ოსურ სამეფოებთან და ისინი აქცია არა მარტო ვასალებად, არამედ მეგობრებადაც. მან შეარიგა ერთმანეთზე  გადამტერებული ოსები და ყივჩაღები. გამოატარებინა ოსებს ყივჩაღები, რომლებიც დაქირავებულ ჯარისკაცებად სჭირდებოდა. ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხებში, ტრადიციულად დიდი ავტორიტეტი ჰქონდათ ქართველ მეფეებს.

იმ დროს ჩრდილოეთ კავკასიაში არსებობდა, მინიმუმ ოთხი ოსური სამეფო-სამთავრო. ერთი იყო ხუდან მეფის სამეფო, რომელთანაც დემეტრე მეფემ ნათესაური კავშირი შეკრა, როცა ხუდანის ასული შერთო თავის ვაჟს, გიორგის. მეორე უნდა იყოს იმ ოსი უფლისწულების სამთავრო, რომლებიც თამარის ხელის სათხოვნელად ჩამოვიდნენ, შემდეგში. ერთი მათგანი თამარისადმი მიუწვდომელი სიყვარულის გამო დარდით გარდაიცვალა, როცა იმედგაცრუებულნი უკან მიემგზავრებოდნენ, და დაკრძალულია წმინდა რაჟდენის ტაძარში, ნიქოზში, ცხინვალთან ახლოს. მესამე სამთავრო უნდა ყოფილიყო, ალბათ, დაახლოებით ყარაჩაის ოლქში. მეოთხე, კი უფრო ჩრდილოეთით. თავისთავად ცხადია, დავით სოსლანი, ერთიანი საქართველოს მეფის, გიორგი პირველის შთამომავალი, ხუდან მეფე, თამარის ბაბუა,  და ნიქოზში გარდაცვლილი ოსი უფლისწული სხვადასხვა ოსური დინასტიების წარმომადგენლები იყვნენ.

ბურდუხანი ყოფილა ძალიან ლამაზი. თავისი ქმრის, პირმზე და ლომისტანიანი გიორგი მეფის შესატყვისი მშვენიერებით. როგორც წერდნენ, გარეგნობითა და ხასიათით მიმსგავსებული ყოფილა მზისა, რომელიც ანათებს ცოდვილებსა და გულმართალ ადამიანებს, ყველანაირი მშვენიერება და ხორციელი სიტურფე „გარდამეტებულად“ ჰქონდაო. იმდროინდელ საქართველოში ფიქრობდნენ, მანამდე მისებრი რძალია არ ჰყოლიაო საქართველოს.

ქრისტიანული სარწმუნოების ისეთი ერთგული იყო, წმინდა დიდმოწამეებს, ეკატერინესა და პენელოპა ირინეს ემსგავსებოდაო (ორივე ხელმწიფის ასული იყო). მეტიც, თვით მარიამის, ცისა და ქვეყნის განმანათლებლის მსგავსიც კი იყოო (აქ მარიამ ღვთისმშობელი იგულისხმება), წერს „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ უცნობი ავტორი.

კარგა ხნის მანძილზე შვილი არ შეეძინა სამეფო წყვილს. გიორგი მეფე ძალიან წუხდა უშვილობას.

ვაჟი, ძე, მემკვიდრე, ეს იყო ძველი მსოფლიოს ოჯახებისთვის უმნიშვნელოვანესი რამ, განსაკუთრებით სამეფო ოჯახებისათვის. თუ სამეფო დინასტიას არ ეყოლებოდა ვაჟი, მიიჩნეოდა რომ დინასტია შეწყდებოდა.

გიორგი მეფის მემკვიდრედ ითვლებოდა მისი ძმისწული, დიმიტრი (დემნა), მისი უფროსი ძმის, დავით მეხუთეს ვაჟი. მეფეს ძმის წინაშე სიტყვა ჰქონდა მიცემული, რომ გაამეფებდა დემნას, როგორც კი ის მიაღწევდა სრულწლოვანებას. თუმცა, მეფეთ-მეფე გიორგი, - რომელიც საკმაოდ ძლიერი მეფე აღმოჩნდა, კარგი სარდალი და პოლიტიკოსი, რომელმაც გააფართოვა საქართველოს საზღვრები, რომელმაც თავისი პაპის, დიდი დავით აღმაშენებლის მსგავსად აქტიური პოლიტიკისა და შეტევის სტრატეგია არჩია მიღწეულით დაკმაყოფილების პოლიტიკას, - არ აპირებდა ტახტის დათმობას. რას ფიქრობდა მეფე ძნელი სათქმელია, უყვარდა თუ არა ძმისწული, არ ვიცით. მაგრამ, უშვილობას, ალბათ, ძალიან განიცდიდა...

წლების შემდეგ ორი ქალიშვილი შეეძინა მეფე-დედოფალს. თამარი, დაახლოებით 1160 წელს დაიბადა, შემდეგ რუსუდანი გაჩნდა. ლაშა-გიორგის დროინდელი მემატიანე, ბურდუხანის მიერ თამარის შობას ადარებს ანა წინასწარმეტყველის მიერ სამოელ წინასწარმეტყველის შობას. ანა წინასწარმეტყველის და მის ქმარს, ელკანას, კარგა ხანს არ ეყოლათ შვილი, ამიტომ ელკანასმა მეორე ცოლი მოიყვანა. მრავალი ლოცვისა და აღთქმის შემდეგ ანასაც მიეცა შვილი. სამოელი ნიშნავს „უფლისგან გამოთხოვილს“.

გიორგი მესამეს ჰყოლია სხვა შვილიც, ასევე ასული, ქორწინების გარეშე შობილი. ძნელი სათქმელია, თამარის შობამდე დაიბადა ის თუ თამარის მერე. შეიძლება ვივარაუდოთ, უძეობა ძალიან აწუხებდა მეფეს და ცდილობდა, სხვა ქალთან მაინც გაეჩინა ვაჟი. ძველ დროში თვლიდნენ, რომ უშვილობა, მხოლოდ ქალის ბრალი შეიძლება ყოფილიყო და არა მამაკაცის. გარდა ამისა, რადგან მხოლოდ ასულები შეეძინა ბურდუხანს, შესაძლოა ესეც მას ბრალდებოდა. აღმოსავლეთის ქვეყნებში ქმარს ჰქონდა უფლება გაშორებოდა ცოლს, თუ ის მხოლოდ ქალიშვილებს გაუჩენდა. თუმცა, ჩვენთან ასეთი წესი არ არსებობდა.

1161 წლის ზაფხულში, ანისის აღების შემდეგ, - როცა ერთი სომეხი ისტორიკოსის ცნობით, ქართველებს დაუმარცხებით 80 000 მაჰმადიანი, - გამოაგზავნა მეფე გიორგიმ მაცნე სამეფო კარის, პატრიარქისა და ხალხის გასახარებლად. სომხეთიდან დაბრუნებული პირველად ეწვია თავის მამიდას, თირღვის აღმშენებელს, თამარ დედოფალთა-დედოფალს, რომელიც მისთვისა და საქართველოსთვის ლოცულობდა მუდამ. მერე თავის ულამაზესი ცოლის, დედოფალ ბურდუხანის სანახავად გაემართა გამარჯვებული მეფეთა-მეფე. ამ დროს, სულ პატარა, ჩვილი იქნებოდა, საქართველოს მომავალი დედოფალთა დედოფალი და მეფეთა მეფე, თამარი, და ახარებდა დედ-მამის გულს.

თამარის დედა ზრუნავდა ეკლესია-მონასტრებზე, შვილებს ზრდიდა ქრისტიანულად. მათ არა მარტო დედის  სილამაზე, მისი კეთილშობილი ხასიათიც გამოჰყოლიათ. მამა მკაცრი ჰყავდათ, დედა კი შემნდობი და მას დაემსგავსა ჩვენი მომავალი საამაყო ხელმწიფეც, თამარი.

დედოფალი ბურდუხანი ყოფილა ხელოვნების მოყვარული. მისი მეცადინეობით იქმნებოდა ხატები. გატაცებული იყო პოეზიით. შესაძლოა თავადაც წერდა და ხატავდა.

დემნას აჯანყების შემდეგ, 1178 წელს, ნაჭარმაგევში, შვიდი სამეფოს დიდებულების წინაშე გიორგი მესამემ თანამეფედ გამოაცხადა თამარი. იქვე ესწრებოდა, „დედოფალთა დედოფალი, ბედნიერი და სვიანი ცოლი მისი ბურდუხანი“.

დაახლოებით სამ-ოთხ წელიწადში გარდაცვლილა ბურდუხან დედოფალი, „სწორი ძისა ღმრთისა დედისა“, წერს მემატიანე. აქაც „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ უცნობი ავტორი მას ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელს ადარებს.

მეფე გეგუთში იმყოფებოდა, როცა  აცნობეს მეუღლის გარდაცვალების შესახებ. მწარედ იგლოვა, იგლეჯდა თურმე თმასა და წვერს, მწარედ ტიროდა და გულში ირტყამდა მუშტს. როგორც ჩანს, ძალიან უყვარდა ცოლი და თანაც, ეტყობა მოულოდნელად გარდაიცვალა დედოფალი. კარგა ხანს იგლოვა მეფემ ძვირფასი მეუღლე. ყველას უგლოვია ოსი ხალხის ღირსეული წარმომადგენელი, ქართველების საყვარელი რძალი, საქართველო-კავკასიის დედოფალთა დედოფალი.

„ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ უცნობი ავტორისათვის უცხო არ იყო  ქება და, ერთი შეხედვით მკრეხელური შედარებანი. შემდეგში, თამარ მეფის მიერ ლაშა-გიორგის შობას იგი ადარებს ბეთლემში მაცხოვრის შობას: „ტაბახმელისა ბეთლემ-მყოფელმან მუნ შვა ძე, სწორი ძისა ღმრთისა". თუმცა, უნდა ითქვას, აქ საქმე, ალბათ, გვაქვს მეტაფორასთან და არა თამარის ან მისი დედის ღვთისმშობელთან შედარებასთან. ავტორი ლაშასაც ვერაფრისდიდებით ვერ შეასწორებდა, ვერ გაატოლობდა მაცხოვართან. ეს უნდა იყოს ავტორისეული მეტაფორა.

„ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ ავტორი ერთგან წერს: „აქა კულა სამებისა თანა იხილვების ოთხებად თამარ, მისწორებული და აღმატებული“. ამ ფრაზაში, თითქოს, თამარ მეფე ყოვლადწმინდა სამების მეოთხე ჰიპოსტასადაა გამოცხადებული. თუმცა, ალბათ, აქაც მეტაფორა უნდა გვქონდეს, ავტორის მეტისმეტად გადაჭარბებული, მხატვრული გადმოცემა, რომელმაც გაუგებრობა გამოიწვია. თუმცა, ეს ფრაზები გვიჩვენებს, როგორ უყვარდა თამარ მეფე ავტორს (ასევე ბურდუხან დედოფალი), და როგორი შეიძლება იყოს მწერლისეული მეტაფორა. 

მამული, ენა, სარწმუნოება

2017-06-27
წინასწარმეტყველისა ელისესი (IX ს. ქრისტეს შობამდე); წმ. მეთოდიოსისა, კონსტანტინოპოლელი პატრიარქისა (847).
ელისე - წინასწარმეტყველი და გულთამხილავი
წინასწარმეტყველი ელისე, ვისი ხსენებაც აღესრულება 27 ივნისს, იყო ელია თეზბიტელის მოწაფე და მემკვიდრე. ღმერთმა ელისე დიდ წინასწარმეტყველად აქცია და მრავალ სასწაულს ახდენდა მისით. ერთხელ, როცა ელისე ქალაქ იერიქონში იყო, ამ ქალაქის მცხოვრებნი მივიდნენ მასთან და უთხრეს: ”კარგი მდებარეობა აქვს ამ ქალაქს...მაგრამ ცუდი წყალი აქვს და უნაყოფო მიწა”. მაშინ ელისემ მოითხოვა მოეტანათ ერთი ახალი თასი და შიგ ცოტაოდენი მარილი ჩაეყარათ. როცა თასი მოუტანეს, წყაროსთან მივიდა, შიგ მარილი ჩაყარა და თქვა, რომ უფლის სიტყვით წყალი გამოსწორდებაო.
ნიფონტ ათონელი - წმიდა ბერი
წმიდა ნიფონტ ათონელი (XIV) (ხსენება 14 (27) ივნისს) ხუცესის შვილი იყო და ბავშვობიდანვე ქრისტიანულად იზრდებოდა. ბერად აღკვეცის შემდეგ წმიდანს მღვდელ-მონაზვნადაც დაასხეს ხელი, მაგრამ სრული მდუმარებისა და მეუდაბნოობის ღვაწლის წყურვილმა ათონის წმიდა მთაზე მიიყვანა. ნიფონტმა ისეთ წარმატებას მიაღწია თავის ღვაწლში, რომ ჩვევად ექცა ფსალმუნის ზეპირად კითხვა ცალ ფეხზე მდგომს, რათა ფიქრი სხვაგან არ გაქცეოდა. საკვებად მას ჰქონდა მცირეოდენი მშრალი პური, რასაც კვირაში ერთხელ იხმევდა.
gaq