უძველესი ასურული და ბერძნული წერილობითი წყაროები მოგვითხრობენ ქართული სიმღერა-ცეკვის შესახებ : ასურეთის მეფე სარგონი (ძვ. წ. 714 წ): ქართველთა შორეული წინაპრების ომის დროს "მხიარულ სიმღერებს" ასრულებდნენ; ბერძენი ისტორიკოსი ქსენოფონტე (ძვ.წ. V-IV სს.) "ანაბასისში" აღწერ ქართველური ტომების "განსაკუთრებული ყაიდის", უცნაურ საბრძოლო ცეკვა-სიმღერებს, რომელთაც მოსინიკერი მტრის მოჭრილი თავების გარშებო ასრულებდნენ. შეიძლება სწორედ მრავალხმიანობა იყო ამ სიმღერების განსაკუთრებულობის მიზეზი. მაგრამ XI-XII სს. ქართველი ფილოსოფოსი იოანე პეტრიწი, ღვთის სამსახოვნების-სამგვამოვნების მაგალითზე, უკვე ნამდვილად საუბრობს ქართული სიმღერა-გალობის სამხმიანობის შესახებ. ქართული მუსიკალური ფოლკლორის "ეთნიკური ბგერითი იდეალი" სწორედ სამხმიანობაში გამოვლინდა.

ზიგფრიდ ნადელი-გერმანელი მუსიკისმცოდნე:  "ქართული მრავალხმიანობა ევროპული მრავალხმიანობის საფუძველი უნდა იყოს."

 ალან ივანესი-ამერიკელი კომპოზიტორი: "ბახი რომ ცოცხალი იყოს, ისიც კი აღტაცებაში მოვიდოდა ასეთი პოლიფონიით."

 იგორ სტრავინსკი-რუსი კომპოზიტორი: "ჩემთვის ბოლო წლებში ერთ-ერთი უდიდესი შთაბეჭდილება იყო ქართული ხალხური სიმღერის ჩანაწერები. ეს არის მუსიკის აქტიური შესრულების საუკეთესო ტრადიაცია... იოდლი, რომელსაც საქართველოში კრიმანჭულს ეძახიან, საუკეთესოა მათ შორის რაც კი ოდესმე მომისმენია."

 ალან ლომაქსი-ამერიკელი ფოლკლორისტი: "საქართველო მსოფლიო ხალხური მუსიკის დედაქალაქია."

 ბორის ასაფიევი-რუსი მუსიკისმცოდნე: "ქართული ხალხური მრავალხმიანი კულტურა უკვე დიდი ხანია აღიარებულია ისტორიულ წვლილად მუსიკის ზოგადსაკაცობრიო დიდ საგანძურში. იგი გვაცვიფრებს და ქედს გვახრევინებს ქართველი ერის მუსიკალური გენიის წინაშე."

იამაშირო - იაპონური ფოლკლორული ანსამბლის ხელმძღვანელი: „დღეს მსოფლიოში არ არსებობს ქართულ მრავალხმიანობაზე უფრო მნიშვნელოვანი, უფრო უნიკალური კერა. იაპონელებს ქართული მრავალხმიანობა იმიტომაც გვაინტერესებს, რომ იგი უძველესი წარმოშობისაა და, ამასთან ერთად მაღალგანვითარებულიცაა. სხვათა შორის, ისეთ დასკვნამდე მივედი, რომ მრავალხმიანობამ ფეხი ვერ მოიკიდა იმ ქვეყნებში, სადაც ბატონობდა დესპოტიზმი. მრავალხმიანობა ვითარდებოდა მხოლოდ დემოკრატიული სულისკვეთების საზოგადოებაში, ამას ქართული ხალხური მუსიკაც მოწმობს...იაპონელებზე დიდ შთაბეჭდილებას ახდენს ქართული ხალხური მუსიკის ჟღერადობა, მისი ხასიათი, ემოციური ბუნება, ბგერის ხასიათი...ჩაღრმავებული ანალიზის მოთხოვნა, მისი სტრუქტურული ფორმები“...